Przy wypowiedzeniu umowy o pracę najwięcej sporów rodzi nie sama decyzja o rozstaniu, ale długość okresu wypowiedzenia i sposób jego policzenia. Przepis z art. 36 Kodeksu pracy porządkuje te zasady dla umów na czas określony i nieokreślony, a w praktyce decyduje o tym, czy umowa skończy się po dwóch tygodniach, miesiącu czy po trzech miesiącach. Poniżej wyjaśniam to bez nadmiaru teorii: kiedy ten przepis działa, jak liczyć terminy i gdzie najczęściej pojawiają się błędy.
Najważniejsze zasady dotyczące wypowiedzenia umowy o pracę
- Art. 36 dotyczy umowy na czas określony i nieokreślony, a nie umowy na okres próbny.
- Długość wypowiedzenia zależy od stażu u danego pracodawcy, a nie od całego doświadczenia zawodowego.
- Przy stażu krótszym niż 6 miesięcy okres wynosi 2 tygodnie, przy stażu co najmniej 6 miesięcy - 1 miesiąc, a przy stażu co najmniej 3 lata - 3 miesiące.
- Okres liczony w tygodniach kończy się w sobotę, a liczony w miesiącach - w ostatnim dniu miesiąca.
- W niektórych sytuacjach termin można skrócić albo wydłużyć, ale tylko na warunkach przewidzianych w przepisach lub w samej umowie.
Na jaką umowę działa ten przepis
To ważne rozróżnienie, bo nie każdy rodzaj umowy podlega tym samym zasadom. Art. 36 dotyczy umowy na czas nieokreślony i umowy na czas określony. Jeśli pracownik jest na okresie próbnym, trzeba sięgnąć do odrębnych reguł. Nie chodzi więc o każdy stosunek współpracy, tylko o klasyczną umowę o pracę.
W praktyce najlepiej od razu oddzielić dwa porządki. Przy okresie próbnym okres wypowiedzenia zależy od długości próby, a przy zwykłej umowie o pracę decyduje staż u danego pracodawcy. Dla porządku najprościej pokazać to w jednym zestawieniu:
| Rodzaj umowy | Co decyduje o terminie | Typowe okresy wypowiedzenia |
|---|---|---|
| Umowa na okres próbny | Długość okresu próbnego | 3 dni robocze, 1 tydzień, 2 tygodnie |
| Umowa na czas określony | Staż u danego pracodawcy | 2 tygodnie, 1 miesiąc, 3 miesiące |
| Umowa na czas nieokreślony | Staż u danego pracodawcy | 2 tygodnie, 1 miesiąc, 3 miesiące |
Najczęstszy błąd, jaki widzę w praktyce, polega na przenoszeniu zasad z okresu próbnego na zwykłą umowę albo odwrotnie. Gdy już wiadomo, jaki to rodzaj umowy, trzeba policzyć sam termin wypowiedzenia bez zgadywania.
Ile trwa wypowiedzenie przy różnych stażach
W tym miejscu przepisy są dość precyzyjne, ale właśnie tu najłatwiej o pomyłkę. Liczy się nie ogólny staż zawodowy, tylko okres zatrudnienia u danego pracodawcy, z uwzględnieniem szczególnych przypadków przejścia zakładu pracy i wcześniejszych umów z tym samym pracodawcą.
| Staż u danego pracodawcy | Okres wypowiedzenia | Co to oznacza w praktyce |
|---|---|---|
| Krócej niż 6 miesięcy | 2 tygodnie | Termin kończy się w sobotę |
| Co najmniej 6 miesięcy, ale mniej niż 3 lata | 1 miesiąc | Termin kończy się w ostatnim dniu miesiąca |
| Co najmniej 3 lata | 3 miesiące | Termin kończy się w ostatnim dniu miesiąca |
Ważna pułapka: do stażu zakładowego wlicza się nie tylko aktualna umowa, ale też wcześniejsze okresy zatrudnienia u tego samego pracodawcy. Jeśli doszło do przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę, dolicza się również odpowiedni wcześniejszy okres. To potrafi zmienić wynik bez żadnej zmiany w samej treści umowy.
Przykład, który dobrze pokazuje sens tej reguły: pracownik ma 5 miesięcy i 28 dni stażu u pracodawcy w dniu wręczenia wypowiedzenia, ale w trakcie biegu terminu przekracza 6 miesięcy. W praktyce może to oznaczać wydłużenie okresu wypowiedzenia z 2 tygodni do 1 miesiąca, bo ten okres wlicza się do stażu. Z tego powodu sama data wręczenia pisma bywa równie ważna jak jego treść.
Skoro wiadomo już, ile wynosi sam termin, trzeba jeszcze poprawnie policzyć jego koniec, bo tu również łatwo się pomylić.
Jak liczyć tygodnie i miesiące bez pomyłki
Okresy wypowiedzenia liczone w tygodniach kończą się w sobotę, a liczone w miesiącach - w ostatnim dniu miesiąca. To oznacza, że nie wystarczy po prostu odliczyć 14 albo 30 dni kalendarzowych. Prawo pracy stosuje własną regułę, która często daje inny wynik niż zwykłe liczenie w kalendarzu.
- 2 tygodnie nie oznaczają „14 dni od podpisu”, tylko okres zakończony w sobotę po upływie pełnego tygodnia lub dwóch tygodni.
- 1 miesiąc zawsze kończy się ostatniego dnia miesiąca, nawet jeśli oznacza to dłuższy czas niż 30 dni.
- 3 miesiące również kończą się ostatniego dnia miesiąca, a nie po 90 dniach.
- Data doręczenia wypowiedzenia ma znaczenie, bo od niej liczy się bieg terminu.
- Jeżeli w trakcie wypowiedzenia pracownik „dobije” do kolejnego progu stażu, sytuacja może się zmienić.
Dobrze widać to na prostym przykładzie: jeśli wypowiedzenie miesięczne zostało złożone 22 lipca, umowa nie kończy się 22 sierpnia, tylko 31 sierpnia. Przy wypowiedzeniu trzymiesięcznym końcowa data przypadnie jeszcze później, bo termin biegnie do ostatniego dnia odpowiedniego miesiąca. To drobiazg tylko z pozoru, bo przy planowaniu nowej pracy albo zastępstwa ma duże znaczenie.
W praktyce właśnie te obliczenia przesądzają o tym, czy pracownik ma jeszcze czas na szukanie nowego miejsca pracy, czy już nie. A skoro tak, warto wiedzieć, kiedy przepisy pozwalają ten termin zmienić.
Kiedy okres można skrócić albo wydłużyć
Art. 36 nie działa w próżni. W niektórych sytuacjach okres wypowiedzenia może zostać zmieniony, ale tylko w granicach przewidzianych przez przepisy albo na podstawie zgodnego ustalenia stron. To odróżnia legalne skrócenie terminu od zwykłego błędu pracodawcy.
Skrócenie przez pracodawcę
Jeżeli pracodawca wypowiada umowę z powodu upadłości, likwidacji albo z przyczyn niedotyczących pracownika, może skrócić tylko trzymiesięczne wypowiedzenie i to najwyżej do 1 miesiąca. Nie jest to swobodna decyzja bez ograniczeń. W takim przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie za pozostałą część okresu wypowiedzenia.
Skrócenie za zgodą obu stron
Po złożeniu wypowiedzenia strony mogą wspólnie ustalić wcześniejszy termin rozwiązania umowy. To nadal pozostaje wypowiedzeniem, a nie porozumieniem stron, ale daje większą elastyczność. W praktyce ten wariant bywa użyteczny, gdy obie strony chcą zakończyć współpracę szybciej i nie ma sporu co do daty odejścia.
Przeczytaj również: Jak zostać opiekunem prawnym osoby niepełnosprawnej - kluczowe informacje
Dłuższe terminy na stanowiskach z odpowiedzialnością materialną
Przy stanowiskach związanych z odpowiedzialnością materialną za powierzone mienie strony mogą w umowie ustalić dłuższe okresy: 1 miesiąc zamiast 2 tygodni albo 3 miesiące zamiast 1 miesiąca. To rozwiązanie ma sens tam, gdzie trzeba bezpiecznie przekazać mienie i rozliczyć odpowiedzialność, ale nie jest to reguła dla każdej umowy. Warto więc sprawdzić treść umowy, zanim przyjmie się za pewnik standardowy termin.
Gdy rozumiem już, kiedy termin można zmodyfikować, łatwo zauważyć, gdzie najczęściej dochodzi do błędów. I właśnie one najczęściej prowadzą do niepotrzebnych sporów.
Najczęstsze błędy przy wypowiadaniu umowy o pracę
W sporach o wypowiedzenie najrzadziej problemem jest sama liczba tygodni czy miesięcy. Częściej kłopotem okazuje się jedno założenie zrobione zbyt szybko. Poniżej zebrałem błędy, które pojawiają się najczęściej.
- Mylenie umowy próbnej z inną umową - przy okresie próbnym obowiązuje inny przepis i inne okresy wypowiedzenia.
- Liczenie „na oko” - dwa tygodnie to nie zawsze 14 dni kalendarzowych, a miesiąc to nie zawsze 30 dni.
- Pomijanie wcześniejszych okresów zatrudnienia u tego samego pracodawcy - a to właśnie one mogą przesądzić o dłuższym okresie wypowiedzenia.
- Zakładanie, że zapis w umowie może pogorszyć ustawę - jeśli umowa skraca termin poniżej minimum ustawowego bez podstawy prawnej, taki zapis zwykle nie obroni się w praktyce.
- Wręczenie wypowiedzenia bez sprawdzenia ochrony przed wypowiedzeniem - nawet prawidłowa długość okresu nie naprawi sytuacji, gdy wypowiedzenie zostało złożone w czasie zakazanym przez przepisy.
- Nieprawidłowe skrócenie trzymiesięcznego okresu - pracodawca nie może skrócić go dowolnie, a przyczynę i odszkodowanie trzeba ocenić bardzo dokładnie.
Najprościej mówiąc: sam termin nie wystarczy, jeśli reszta wypowiedzenia jest wadliwa. Dlatego przed podpisem albo wręczeniem pisma trzeba przejść przez kilka prostych punktów kontrolnych.
Co sprawdzić przed podpisem albo wręczeniem wypowiedzenia
- Jaki to rodzaj umowy i czy rzeczywiście stosuje się art. 36, a nie przepisy o okresie próbnym.
- Jaki jest staż u tego konkretnego pracodawcy, z uwzględnieniem wcześniejszych umów i ewentualnego przejęcia zakładu pracy.
- Czy okres kończy się w sobotę, czy w ostatnim dniu miesiąca.
- Czy pracodawca ma podstawę do skrócenia trzymiesięcznego wypowiedzenia i czy przewidziano odszkodowanie.
- Czy w umowie nie ma szczególnej klauzuli dotyczącej odpowiedzialności materialnej, która wpływa na długość terminu.
- Czy nie działa dodatkowa ochrona przed wypowiedzeniem, która może mieć znaczenie niezależnie od samego okresu.
W sprawach granicznych decydują szczegóły: data doręczenia, prawidłowe zsumowanie stażu i to, czy zachodzi jedna z ustawowych wyjątkowych sytuacji. Gdy te elementy są policzone dobrze, większość wątpliwości znika; gdy są policzone źle, nawet pozornie drobny błąd potrafi przesunąć datę rozwiązania umowy o kilka tygodni.
